‹ Terug

Die Katolieke Historiese Uitsig oor die Vorming van die Bybelse Kanon

Deur: dr. Jacobus de Bruyn

 

Inleiding

Die vorming en samestelling van die Bybelse Kanon is lank reeds ’n onderwerp van diepgaande belang binne die Christendom, omdat dit die leerstellings, liturgie en geestelike lewens van gelowiges vorm. Vir Katolieke bestaan die Bybel uit 73 Boeke: 46 in die Ou Testament en 27 in die Nuwe Testament. Hierdie artikel ondersoek die Katolieke historiese perspektief oor hoe die Kanon tot stand gekom het. Die artikel fokus op die rol wat Konsilies en Sinodes gespeel het in die formalisering van die Kanon. Die artikel ondersoek ook die Griekse Septuagint (LXX), wat deur die vroeë Kerk as hul Ou Testament gebruik is, asook die wetenskaplike konsensus oor die gebruik daarvan. Verder word St. Hieronymus se aanvanklike voorbehoude oor sekere boeke bespreek. Die Protestantse Hervorming se verwydering van die Deuterokanonieke Boeke, en die uiteindelike uitsluiting van hierdie Boeke deur Bybelgenootskappe in latere eeue word ook kortliks uitgewys.

 

Die Septuagint en die Vroeë Kerk

Die Griekse Septuagint (LXX) het ’n grondliggende rol gespeel in die vroeë Kerk se verstaan van die Skrif. Die Septuagint is saamgestel in die 3de en 2de eeue v.C. Die Septuagint is ’n Griekse vertaling van die Hebreeuse Ou Testamentiese geskriefte. Die LXX is vertaal en saamgestel vir Hellenistiese Jode wat Grieks eerder as Hebreeus gepraat het. Anders as die latere Masoretiese Tekst, wat die standaard Hebreeuse teks vir Judaïsme geword het, het die Septuagint addisionele Boeke en gedeeltes ingesluit wat nou bekend staan as die Deuterokanonieke Boeke. Hierdie Boeke—Tobit, Judith, Wysheid, Jesus Sirag, Barug, 1 en 2 Makkabeërs, en toevoegings tot Ester en Daniël—het die totaal van die Ou Testamentiese Boeke in die Septuagint op 46 gebring.

 

Die vroeë Christene, waarvan baie Griekssprekend was, het die Septuagint as hul Ou Testament gebruik. Dit blyk duidelik uit die Nuwe Testament self, waar baie aanhalings uit die Ou Testament nader aan die Septuagint as aan die Hebreeuse Masoretiese Tekst is. Geleerdes, insluitend Protestantse historici soos Bruce Metzger, erken die Nuwe Testament se afhanklikheid van die Septuagint. Moderne Katolieke apologete soos Jimmy Akin en Scott Hahn beklemtoon die kontinuïteit van die Kerk se gebruik van die Septuagint, wat die belangrikheid daarvan in die vorming van die Bybelse Kanon versterk.

 

Konsilies en Sinodes wat die Kanon Bevestig het

 

Vroeë gesprekke oor die Kanonieke Boeke

In die eerste paar eeue van die Christendom was daar geen universeel aanvaarde lys van Bybelse Boeke nie. Terwyl die Septuagint wyd gebruik is, het debatte ontstaan oor die insluiting van sekere boeke. Hierdie debatte het die behoefte aan gesagvolle besluite deur die Kerk beklemtoon.

 

Die vasstelling van die Bybelse kanon deur die vroeë Kerk was 'n komplekse en veelvuldige proses wat oor verskeie eeue ontvou het. Die Kerk het verskeie kriteria oorweeg om te bepaal watter tekste in die kanon opgeneem moes word. Hier volg 'n uiteensetting van hierdie kriteria:

 

1. Apostoliese Oorsprong

Die Kerk het groot waarde geheg aan tekste wat geglo is deur die apostels of hul noue medewerkers geskryf is (apostoliese gesag). Hierdie kriterium het verseker dat die geskrifte gewig gedra het as ooggetuieverslae van Jesus Christus en Sy leringe.

 

2. Ortodoksie (Ooreenstemming met die Algemene Geloofsreëls)

Die geskrifte moes in lyn wees met die kernleer van die Christendom, soos oorgedra deur die Apostoliese Tradisie en soos wat dit uitgedruk is in die Kerk se liturgiese en leerstellige praktyke. Tekste wat hierdie leringe weerspreek of daarvan afgewyk het, is uitgesluit. Byvoorbeeld: Die Evangelie van Tomas, wat ondanks vroeë gewildheid uitgesluit is vanweë sy gnostiese elemente wat die ortodokse Christelike leer weerspreek het.

 

3. Liturgiese Gebruik

Tekste wat reeds wyd in Christelike aanbidding (liturgie) gebruik is, was meer geneig om ingesluit te word. Aangesien vroeë Christene die Skrif tydens hul byeenkomste gelees het, het geskrifte wat geestelik opbouend en leerstellig korrek geag is, en wat sentraal in die liturgie gebruik is, uiteindelik Kanoniek geword.

 

4. Katolisiteit (Universele Aanvaarding)

'n Teks se wydverspreide en konsekwente aanvaarding oor verskillende Christelike gemeenskappe (geografies en kultureel) was 'n ander belangrike faktor. Tekste wat slegs in geïsoleerde streke of deur spesifieke groepe gebruik is, was minder geneig om ingesluit te word.

 

Die Konsilie van Rome (AD 382)

Onder pous Damasus I het die Konsilie van Rome een van die vroegste gesaghebbende lyste van Kanonieke Boeke uitgereik. Hierdie lys het al 73 boeke van die Katolieke Bybel ingesluit, wat die Deuterokanonieke Boeke as deel van die Skrif bevestig het. Pous Damasus het ook St. Jerome opdrag gegee om die Bybel in Latyn te vertaal, wat gelei het tot die skep van die Vulgaat. Hoewel Jerome aanvanklik die Kanonieke status van sommige Deuterokanonieke Boeke bevraagteken het, het hy uiteindelik homself aan die oordeel van die Kerk onderwerp en hierdie Boeke in sy vertaling ingesluit.

 

Die Sinode van Hippo (AD 393)

Die Sinode van Hippo, gehou in Noord-Afrika, het die Kanon wat by die Konsilie van Rome vasgestel is, bevestig. Dit het eksplisiet die 73 boeke gelys en die Deuterokanonieke Boeke as Skrif erken. Die besluite van hierdie sinode is later deur daaropvolgende Konsilies bekragtig.

 

Die Konsilies van Kartago (AD 397 en 419)

Die Konsilies van Kartago, gehou in Noord-Afrika, het die besluite van die Sinode van Hippo herbevestig. Kanon 36 van die Konsilie van Kartago in AD 397 het die Kanonieke Boeke eksplisiet gelys, wat ooreenstem met die lys wat deur pous Damasus opgestel is. St. Augustinus van Hippo, 'n prominente deelnemer aan hierdie Konsilies, het sterk die insluiting van die Deuterokanonieke Boeke verdedig, met verwysing na hul liturgiese gebruik en hulle teenwoordigheid in die Septuaginta.

 

Die Ekumeniese Konsilie van Florence (AD 1431–1449)

Die Konsilie van Florence was 'n ander belangrike oomblik in die geskiedenis van die Bybelse Kanon. In die dekreet ‘Cantate Domino’ (1442) het die Konsilie die 73-Boek-Kanon herbevestig. Die Deuterokanonieke Boeke is dus eksplisiet ingesluit. Hierdie besluite het die Kerk se konsekwente erkenning van die Deuterokanonieke Boeke Goddelik geïnspireer, beklemtoon.

 

Die Konsilie van Trent (AD 1545–1563)

Die Protestantse Hervorming in die 16de eeu, het die Kanon van die Kerk uitgedaag - veral die insluiting van die Deuterokanonieke Boeke in die Kanon. In reaksie hierop het die Konsilie van Trent in 1546 'n dogmatiese verklaring uitgereik wat die Kanon - wat deur vroeëre Konsilies vasgestel is, bevestig het. Die Konsilie het diegene veroordeel wat die Deuterokanonieke Boeke en hulle Goddelike inspirasie en gelyke status van met die res van die Skrif, verwerp het. Die Konsilie van Trent het ook die Kerk se afhanklikheid van die Septuaginta as die basis vir die Ou-Testamentiese kanon versterk.

 

St. Jerome se Rol in die Kanonieke Debat

St. Jerome, een van die Kerk se grootste Bybelse geleerdes, het aanvanklik voorbehoude gehad oor die Deuterokanonieke Boeke. Hy het die Hebreeuse teks bo die Griekse Septuaginta verkies en die Kanonieke status van Boeke wat nie in die Hebreeuse Skrifte voorkom nie, bevraagteken. Hierdie Boeke was: Tobit, Judith, Wysheid van Salomo, Sirag (Ben Sira), Barug, 1 & 2 Makkabeërs, sowel as die byvoegings tot Ester en Daniël. Tog het Jerome homself uiteindelik aan die gesag van die Kerk onderwerp en die Deuterokanonieke boeke in sy Latynse Vulgaat-vertaling ingesluit. Sy onderdanigheid aan die Kerk se oordeel beklemtoon die belangrikheid van kerklike gesag in die vasstelling van die Bybelse Kanon.

 

Belangrike Oorweging – Die Qumran-rolle

Die ontdekking van die Qumran-rolle (Dooieseerolle) het fragmente van sommige Deuterokanonieke Boeke, soos Tobit, Sirag (Ben Sira) en Barug, in Hebreeus of Aramees, aan die lig gebring. Dit het getoon dat hierdie tekste wel ‘n Hebreeuse of Aramese oorsprong gehad het, in teenstelling met St. Jerome se aanname dat die Deuterokanonieke Boeke geen Hebreeuse basis gehad het nie en slegs Griekse komposisies was. Jerome, wie op die Hebreeuse Masoretiese Teks as die standaard vir die Ou Testament gesteun het, het hierdie tekste uitgesluit, maar die Qumran-bevindinge wys dat hulle deel was van die Joodse literêre en godsdienstige tradisie voor die finalisering van die Masoretiese Teks. Dit verswak dus Jerome se linguistiese besware teen die Deuterokanonieke.

 

Die Protestantse Hervorming en die Kanon

 

Martin Luther se Hersienings

Martin Luther en ander Protestantse Hervormers het die Deuterokanonieke Boeke verwerp en dit as "Apokrief" bestempel. Só is die Deuterokanonieke Boek uitgesluit uit Protestantse Bybelse. Luther se redes was onder andere:

Hebreeuse Oorsprong: Luther het aangevoer dat die Ou Testament moet ooreenstem met die Hebreeuse Skrifte, wat nie die Deuterokanonieke Boeke ingesluit het nie. Die ontdekking van die Qumranrolle wys duidelik dat Luther se ‘Hebreeus-alleen-benadering’ tot uitsluiting van die Deuterokanoieke boeke, foutief was.

Leerstellige Geskilpunte: Sekere leerstellings in die Deuterokanonieke Boeke, soos gebede vir die dooies (2 Makkabeërs 12:46), was in stryd met die Protestantse teologie.

Subjektiewe Oordeel: Luther se persoonlike kriteria vir kanonisering het hom laat twyfel oor selfs sommige Nuwe-Testamentiese boeke, hoewel hierdie boeke uiteindelik in Protestantse Bybels behou is. Luther het Nuwe Testamentiese Boeke soos Jakobus, Hebreërs en Openbaring, verwerp.

 

Protestantse Bybels en die Deuterokanonieke Boeke

Aanvanklik het baie Protestantse Bybels die Deuterokanonieke Boeke in ’n aparte afdeling met die titel "Apokriewe" ingesluit. Byvoorbeeld, die 1611-uitgawe van die King James Bybel het hierdie boeke bevat. Met verloop van tyd het Protestantse uitgewers egter begin om hierdie boeke heeltemal uit te laat, veral gedurende die 19de eeu.

 

Bybelgenootskappe en die Uitsluiting van die Deuterokanonieke Boeke

Die 19de eeu het die opkoms van Bybelgenootskappe gesien, soos die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap, wat gepoog het om Bybels wyd en goedkoop te versprei. In 1826 het die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap besluit om die Deuterokanonieke Boeke - in die Bybels wat hulle versprei het, uit te sluit, met verwysing na koste- en leerstellingsverskille. Hierdie besluit het die persepsie van die Bybelse Kanon onder Protestante aansienlik beïnvloed.

 

Moderne Protestantse Uitgawes

As gevolg van hierdie ontwikkelings sluit die meeste Protestantse Bybels vandag nie die Deuterokanonieke Boeke in nie. Katolieke uitgawes, soos die Douay-Rheims Bybel en die Nuwe Amerikaanse Bybel, sluit steeds die volle Kanon in wat deur die Kerk erken word.

 

Moderne Wetenskap oor die Kanon

Moderne geleerdes, insluitend Katolieke apologete soos Jimmy Akin, Trent Horn, Scott Hahn en Joe Heshmeyer, beklemtoon die historiese en teologiese betekenis van die Deuterokanonieke Boeke. Hulle voer aan dat die vroeë Kerk se gebruik van die Septuagint, die insluiting van die Deuterokanoieke Boeke in die Kanon regverdig. Protestantse geleerdes, soos Bruce Metzger, erken ook die vroeë Kerk se gebruik van die Septuagint, wat verder die belangrikheid daarvan bevestig.

 

Gevolgtrekking

Die vorming van die Bybelse Kanon beklemtoon die Katolieke Kerk se rol in die bewaring van die integriteit van die Skrif. Vanaf die vroeë aanvaarding van die Septuagint tot die gesaghebbende besluite deur Konsilies, weerspieël die Kanon en sy geskiedenis ’n ryke tradisie wat gewortel is in ‘n Goddelike openbaring en Apostoliese gesag. Die Protestantse Hervorming se verwydering van die Deuterokanonieke Boeke en hul latere uitsluiting deur Bybelgenootskappe, dui op ‘n beduidende afwyking van hierdie ryk tradisie. Vir Katolieke bly die 73-boek-kanon ’n getuienis van die Kerk se getrouheid aan sy missie om die Woord van God te bewaar.

 

Bronne

Denzinger, Heinrich. The Sources of Catholic Dogma. B. Herder Book Co., 1957.

Augustinus van Hippo. On Christian Doctrine. Vertaald deur Philip Schaff, Eerdmans, 1982.

Metzger, Bruce M. The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance. Oxford University Press, 1987.

Tanner, Norman P. Decrees of the Ecumenical Councils. Georgetown University Press, 1990.

Raad van Trent, Sessie IV. Dekreet Oor die Kanonieke Skrifte. 1546.

King James Bybel, 1611-uitgawe. Cambridge University Press.

Britse en Buitelandse Bybelgenootskap. Report of Proceedings, 1826.

Akin, Jimmy. The Bible Is a Catholic Book. Catholic Answers Press, 2019.

Horn, Trent. Why We’re Catholic: Our Reasons for Faith, Hope, and Love. Catholic Answers Press, 2017.

Hahn, Scott. Reasons to Believe: How to Understand, Explain, and Defend the Catholic Faith. Doubleday Religion, 2007.

11. Irenaeus, Against Heresies (Book III) – Discussion of the Gospels' apostolic origin.

12. Eusebius, Ecclesiastical History (Book III, Chapter 25) – Categorization of texts.

13. Bruce, F. F. The Canon of Scripture – A modern, comprehensive analysis of canon formation.

14. Metzger, Bruce. The New Testament: Its Background, Growth, and Content – Scholarly insights on the

New-Testament Canon.

15. The Muratorian Fragment (ca. 170 CE) – An early canonical list.

16. Emanuel Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible; Dead Sea Scrolls studies.